خانه هاي قديمي از نظر وضعيت استقرار عموما در جهت قبله قرار دارند. اين جهت گيري از نظر اقليمي شرايطي را به وخود مي آورده است تا فضاهاي تابستاني و اتاقهاي زمستاني به طرزي منطقي پيرامون حيات مركزي قرار گيرند.
حياط مركزي ، اصليترين فضاي خانه هاي يزدي محسوب ميگردد. حوض آب در وسط حياط كه عمق آن به حداكثر ميرسد و انرژي خورشيد را در خود جاي ميدهد، باغچه ها و تريشه ها با درختان كم آب خواه همچون انار، انگور، انجير،مورد ("مورت" نيز گفته ميشودو درختچه اي است هميشه سبز) و عناب ، ضمن تامين سايه و ايفاي نقش در توليد وزيبايي ، فقر رطوبت محيط را جبران ميكنند. ، به بيان ديگر تمام عناصر متشكله خانه يزدي دست به دست هم ميدهندتا اقليمي كوچك و قابل زيست براي انسان فراهم سازند. حياط خانه هاي يزدي مكاني براي انواع بازيهاي محلي ،سرگرمي و تفريح كودكان ونوجوانان است.
داربند (داربست) درختان انگور به گونه اي طراحي ميشوند تا در تابستان به صورت چتر مانع ورود تابش خورشيد به فضاهاي مسكوني شوند و در زمستان در حالت عريان و بدون برگ ،نعمت خورشيد را به درون اتاقها هدايت كنند و نور و گرما ببخشند.
در اغلب خانه هاي يزدي تالار وجود دارد.، كه به صورت صفه و ايوان بزرگ ،محلي براي گذران ساعات عصر و شبهاي تابستان است. اطاقها با نامهاي مختلف نظير اطاقهاي سه دري ، پنج دري ، هفت دري ، ارسي وشكم دريده از هم تفكيك ميشوند، كه هركدام در پاسخگويي به نيازهاي ساكنان خانه مسئوليتي مشخص دارند.
در مكتب معماري يزد، "حرمت" و "حجاب" يك اصل تلقي مي گردد. حريم خانواده ها از احترام ويژه و بالايي برخوردار است. خانه ها باحجابند و قلمرو خصوصي خانه هااز تجاوز سمعي و بصري به دور است. هيچ خانه اصيل يزدي را نميتوان يافت كه ديد نامحرم به درون آن ممكن باشد. هشتي ، كرياس ،دالان و ديوارهاي بلند، نحوه آرايش و سازماندهي فضاهاي گوناگون دور حياط به گونه ايست كه مفهوم حجاب را به كاملترين وجه نشان ميدهد، به نحوي كه ساكنان خانه دور از چشم اغياردر آرامش ، آسايش ، امنيت و ايمني زندگي ميكنند.
اين شيوه طراحي در عين حال در تابستانهاي گرم ،حداكثر سايه را در خانه فراهم مي سازد. انتخاب روشهاي ساختماني مناسب ، انتخاب مواد و مصالح ساختماني سازگار با اقليم ، همچون نماسازي با سيم گل ،و دم گيري گچي ، زيبايي ، آسايش و دوام و ... را به ارمغان مي آورد.
اتاق مهمانخانه در معماري مسكوني يزد سمبل احترام و بزرگداشت ميهمان بوده است. در خانه هايي كه از تمكن مالي برخوردار بوده اند ويا به اقتضاي شغل صاحبخانه ، حياط ويژه و مستقلي براي ميهمان در نظر ميگرفتند، اين حياط هاي اختصاصي به "بيروني" معروفند، كه در مقايسه با "اندروني" به معناي فضاي كاملا خصوصي اهل خانه قابل تفكيك و تمييزند.خانه هاي تجار و روحانيون رده بالا به لحاظ ضرورت هاي شغلي داراي بيروني و اندروني بوده است.
در اغلب خانه هاي يزدي ،زيرمين پيش بيني شده كه به عنوان فضاي زيست در تابستان ، محل نگهداري مواد خوراكي و يا انبار از آنها استفاده ميشده است. طراحي آنها به گونه ايست كه از طريق ارتباط با بادگير ، حياط ، جوب و گودال باغچه در تابستانهاي گرم منطقه ، محيطي آرام ومطبوع را براي استراحت ايجاد ميكند. سردر ورودي خانه ها نيز نمايانگر شخصيت و منزلت اجتماعي صاحبخانه است. نام و ياد خداوند به صورتهاي مختلف بر سردر خانه براي تبرك نقش ميبندد. كوبه هاي درهاي ورودي خانه به دوصورت متفاوت بر دولنگه در نصب ميشوندكه هركدام با توجه به نوع صداي آنها به خانمها يا آقايان اختصاص دارد. لازم به يادآوري است كه از فضاي پشت بام خانه در شبهاي تابستان براي استراحت استفاده ميشود
در شهر ميبد نيز همانند اكثر شهرهاي استان ، خانه هاي نفيس متعددي وجود دارد
شرح تصوير: پلان فضاهاي اصلي در مجموعه يک خانه سنتي در ميبد- منزل خانوادگي مرحوم حاج ميرزا عليرضا ميبدي (جنب مسجد جامع ميبد)
|
