1- جوب: (بر وزن چوب) راهرو زيرزميني جهت دسترسي به آب قنات با استفاده از پله هاي منظم و زياد
2-پاكنه: راهرو زيرزميني جهت دسترسي به آب قنات با استفاده از پله هاي كم و نامنظم
3-بريده: شاخه فرعي منشعب از قنات به منظور تغذيه واحدهاي مسكوني كه در مسير اصلي قنات قرار ندارند
4-پاياب: پاي آب- محل دسترسي به آب قنات يا بريده
5-گودال باغچه: فضاي مشجر وسط حياط خانه يا مدارس علميه كه سطح آن از سطح حياط پايين تر باشد. گودال باغچه معمولا بيش از يك طبقه در زمين فرو نميرود
6-كواره(Kevara): قطعه اي از ظروف سفالين شكسته مثل سبو و كوزه (عموما به معناي سفال)
7-گاز: استفاده از كواره يا به ندرت تكه سنگي كوچك ،در قسمت فوقاني زاويه بين خشتها در پوشش طاقهاي آهنگ يا گهواره اي جهت كاهش فشار وارده بر ملات معماران سنتي يزد معتقدند "طاق به گاز بنده..." اين بدان معني است كه استحكام و پايداري طاق منوط به استفاده مناسب ،صحيح و بجاي گاز است
8-كونو:طاقهاي كوچك فرعي كه بر پشت بام طاق اصلي ايجاد ميشود تا: الف - سطح پشت بام مسطح و جهت استراحت در شبهاي تابستان ممكن شود ب - به صورت يك فضاي توخالي ، تبادل حرارتي بين فضاي داخل و خارج را به حداقل برساند ج - به هنگام بارندگي ، سپر حفاظتي براي طاق اصلي باشد د- به هنگام ناامني ، گندم ، جو يا اشياء قيمتي در آن ذخيره شود
9-طاق خونچه: يكي از انواع طاقها در معماري سنتي يزد كه خيز يا انحناي آن به حداقل ميرسد و نشانه مهارت و استادي سازنده آن است
10- تيغه صندوقه: نوعي ديوار توخالي و سبك كه به صورت رديف هاي نهايي بر سر ديوارها ساخته ميشود. اين قسمت ضمنا در تامين محرميت ،پشت بام خانه هاي قديمي يزد را از هم جدا ميكندو امكان استفاده از پشت بام را براي خانواده ها در شبهاي تابستان ممكن ميسازد
11-لرد: (بر وزن مرد) ميدانچه محله اي كه خدمات كاربردي متنوعي دارد. فضاي بازي كه محل تلاقي چند گذر است. در شهرسازي سنتي يزد، لردها در منطقه اي بين بازارو مناطق مسكوني همجوار شكل گرفته اند
12- تريشه (به كسر "ت"): باغجه باريك و بلند در معماري مسكوني يزد
13- ارسي (به ضم "ا"و"ر"): به نوعي درب يا پنجره چوبي كه جهت باز وبسته شدن در محور قائم حركت ميكند. ارسي اطاق را به تالار يا صفه تبديل ميكند.
14- شكم دريده: نوعي اطاق كه از كيفيت فضايي و كارايي بالا برخوردار است
15-كرياس(بر وزن الياس): فضايي حدفاصل ورودي خانه و اندرون خانه به منظور تامين محرميت. فضاي واسط بين قلمرو عمومي (كوچه) و قلمرو خصوصي خانه(حياط). كلياس نيز گفته ميشود
16-سيم گل يا سيم كاهگل: نوعي كاهگال بسيار ظريف كه نماي خانه هاي قديمي يزد با آن تزئين ميشود. ارزانترين ، زيباترين و سازگارترين نماسازي در معماري سنتي يزد. سيم گل يك پوشش حفاظتي براي ساختمان و عايق نسبي رطوبت و حرارت نيز هست
17-دم گيري(به فتح دال): باريكه اي از گچ به ضخامت تقريبي يك بند انگشت كه سطوح سيم گل را قاب و از سطوح ديگر متمايز مي كند
18- كاشي معقلي: تركيبي از كاشي و آجر با نقوش هندسي يا خط بنايي جهت نوشتن كتيبه يا تزئين نماي مساجد و بقاع متبركه
19- طاق و تويزه( به فتح "ت "):نوعي پوشش سقف در معماري سنتي يزد كه در گستره وسيعي اجرا شده است
20- كاربندي: نوعي پوشش سقف بسيار زيبا براساس نظام هندسي دقيق و سه بعدي
21-كلاه فرنگي:بخشي از فضاي تابستان نشين خانه كه نور و هوا از سقف تامين ميشود
22-چوب شورونه: نوعي چوب بسيار مقاوم كه در معماري سنتي يزد مصرف فراوان دارد( برحسب آنكه در بهار يا پاييز بريده شودمقاومت آن تغيير ميكند). اين چوب مقاومت خوبي در برابر موريانه نيز دارد
23-نسر(به كسر "ن"و"س"): قسمتي از حياط خانه كه در آنجا آفتاب نميتابد و درايام تابستان بيشترين استفاده را دارد
24-بيز گهواره اي: نوعي پوشش گهواره اي كه سابقه آن به پيش از اسلام ميرسد (نوع قوس با مقطع طولي تخم مرغ قابل مقايسه است)
25-ازاره(به كسر الف و فتح "ر"): قسمت پايين ديوار يانماي ساختمان به بلندي نيم قامت كه با سنگ ،آجر يا كاشي از سطوح ديگر متمايز ميگردد
تصوير: نمونهاي از کاربندي |
