يد العرفاء و المتكلمين علامه نحرير مولانا قاضي اميرحسين بن معين الدين حسيني ميبدي رحمه الله عليه از اعلام و اكابردانشمندان قرن دهم ه . ق.
شرح حال معظم له را در هفت باب به شرح ذيل متذكر ميشويم:
باب اول - ولادت و وفات قاضي ميرحسين ميبدي
خورشيد كمال قاضي اميرحسين در ميبد از بلاد يزد طلوع نموده و از تاريخ دقيق آن اطلاع كاملي در دست نيست و در سال 780 ه. ق. بنا بر قولي و 904/909/911 و ... غروب نموده است.
باب دوم - پدر و اعقاب قاضي ميرحسين ميبدي
پدرش معين الدين ميبدي از اقطاب صوفيه بوده و در فيروزآباد ميبد خانقاهي بسيار باشكوه برپا داشته است. از اعقاب آن جناب اطلاع چنداني در دست نيست تنها علامه نحرير شيخ آغا بزرگ تهراني به يك نفر اشاره نموده و مينويسد: ... شيخ ابوجعفر الميبدي اليزدي من ذريه القاضي ميرحسين الميبدي شارح "هدايه الحكمه" ... و بر اين مبنا در سيادت قاضي ميرحسين ميبدي خدشه نموده است. بر فرض صحت مسئله جاي اين احتمال هست كه شيخ ابوجعفر ميبدي از نوادگان دختري صاحب ترجمه باشد.
باب سوم - مذهب قاضي ميرحسين ميبدي
صاحب روضات مينويسد: ... و كان من اعاظم متأخري فضلاء العامه و متكلميهم البارعين و صوفيتهم المتشرعين ... الخ و او رااز اعلام اهل سنت معرفي ميكند و بعضي از مورخين شهادت اين دانشمند بزرگ اسلامي را به امر شاه اسماعيل صفوي به همين اتهام دانسته اند.
در مقابل نظريه فوق بسياري از صاحب نظران تشيع همچون شهيد قاضي نور الله مرعشي - امير محمد حسين خاتون آبادي - سيد محسن امين -آغاز بزرگ تهراني و ... . او را در رديف اعلام تشيع ضبط نموده اند.
اگر ما بر اين باور باشيم كه قاضي ميرحسين ميبدي به امر شاه اسماعيل صفوي به شهادت رسيده است اين امر به خاطر تصوف فناتيكي او بوده كه بر مبناي حريت و ترك تكلف استوار است.
مستشرق انگليسي ادوار براون مينويسد: ... سفراي سلطان با يزيد دوم - در همين ايام سفيري از سوي سلطان با يزيد دوم عثماني(1481 - 1512 م) (886 - 918 ه . ق.) به اتفاق همراهانش به ايران آمد تا "هدايا و تحفه هاي شايسته" تقديم شاه اسماعيل كند وبراي فتح عراق و فارس به او تبريك بگويد. شاه به آنها خلعتهاي ثمين عطا كرد و مراتب دوستي خود را نسبت به آنها ابراز داشتولي آنها مجبور كرد شاهد چند اعدام باشند از جمله اين اعدامها، امكان دارد ، اعدام حكيم و قاضي اي به نام ميرحسين ميبدي بوده باشد كه بزرگترين گناهش اين بود كه "صوفي فناتيكي" بشمار مي آمد .
باب چهارم - حيات علمي قاضي ميرحسين ميبدي
آنجناب از علماي بنام روزگار خويش كسب علم نموده و در علوم حكمت عملي و نظري يد طولايي داشته است. ادبيات و شعر را به خوبي ميدانسته و در شعر به منطقي تخلص مينموده . آثارش در نوع خود بويژه سبك نگارش از جمله آثار برجسته ادبيات فارسي محسوب ميشود و حاشيه اش بر هدايه الاثيريه با وجود حواشي برجسته اي همچون حاشيه حكيم متأله ملاصدراي شيرازي قدس سره در رديف بهترين هاست و از شهرت بسزايي برخوردار است.
باب پنجم - اساتيد قاضي ميرحسين ميبدي
از اساتيد قاضي ميرحسين ميبدي تنها به نام علامه جلال الدين دواني اصحاب رجال اكتفاء نموده اند و از ديگران اطلاع كاملي دردست نيست.
جلال الدين محمد بن اسعد كازروني دواني صديقي از مشاهير علما و حكماي قرن دهم هجري متوفاي 902 يا 907 يا 918 يا928 ه . ق. و از نام آوران ايران زمين بود و در مكتب فياضش نام آوراني را تربيت نموده است كه در رديف طراز اول آنان نام قاضي ميرحسين ميبدي مي درخشد.
باب ششم - اقامت قاضي ميرحسين ميبدي در شهر ترمذ.
بنا بر قرائن گويا مدتي قاضي ميرحسين ميبدي در شهر ترمذ در سمت شرقي رودخانه جيحون ميزيسته است. علامه نحرير سيدمحسن امين جبل عاملي در معرفي او آنجناب را منسوب به ترمذ دانسته و مينويسد:" القاضي الاميرحسين بن معين الدين الميبذيالترمذي (الميبذي) نسبه الي ميبذ بميم مفتوحه و مثناه تحتيه ساكنه و موحده مضمومه و ذال معجمه في انساب السمعاني بلده بنواحي اصبهان من كور اصطخر قريبه من يزد جرد (و ترمذ) كز برج مدينه علي نهر جيحون ."
از آنجا كه شهادت قاضي ميرحسين ميبدي مورد بحث علماي رجال ميباشد و بعض از ارباب رجال او را متوفاي در هرات نوشته اند احتمال ميرود كه در آخر عمر آنجناب در هرات ميزيسته است.
خيرالدين زركلي در وصف موزونش آورده است: "... حسين بن معين الدين الميبدي ... اصله من "ميبذ" قرب مدينه يزد، و مولده بيزد، و وفاته في هراه". بنابراين اصل انتساب به ترمذ شايد بر اين مبنا باشد.
باب هفتم - تأليفات قاضي ميرحسين ميبدي
تأليفات قاضي ميرحسين ميبدي عبارتند از:
1 -شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين 2 -شرح شمسيه در منطق 3 -شرح طوالع در كلام 4 -شرح الهدايه الاثيريه در حكمت 5 -شرح كافيه ابن حاجب در نحو 6 -شرح كلام امام حسن عسكري كه به سال 908 تأليف كرده است 7 -حاشيه تحرير اقليدس خواجه نصير 8 -رساله في تحقيق سالبه المحمول 9 -شرح آداب البحث 10 -ديوان معميات 11 -منشات كه مجموعه اي از رسايل او مي باشد. 12 -جام گيتي نما.
حسن ختام - اشعاري از قاضي ميرحسين ميبدي:
بس كه تابد مهر حيدر هر دم از سيماي من
آسمان را سرفرازي باشد از بالاي من
چون سخن گويم زمعراجش كه آن دوش نبي است
پاي دردامن كشدفكرفلك پيماي من
بهر وصافي او سر تا قدم گشتم زبان
تا نگردد غير مدحش خارج از اجزاي من
خاك راهش دردوچشم من به جاي سرمه است
نيك ديدم ،آفرين برديده بيناي من
اي صبا در گردنت خاكم ببر سوي نجف
بعد مردن چون فرو ريزد ز هم اعضاي من
الناس من جهه التمثال اكفاءابوهم آدم و الام حواء
و انما امهات الناس اوعيه مستودعات و للاحسان آباء
قاضي پس از شرح و ترجمه ابيات بالا آنرا به شعري فارسي برمي گرداند و ميگويد:
انسان كه بصورت همه چون يكديگرند
بايد كه به عين مهر در هم نگرند
نام پدر و مادر صوري نبرند
كين قوم ز يك مادر و از يك پدرند
اي گشته ز روي عقل و دانش فاضل
زنهار مكن مصاحبت با جاهل
هر كس كه ترا قرين جاهل بيند
گويا كه نبوده است اين كس فاضل
تا چند اسير نفس شيطان باشي
افتاد به دام فسق و عصيان باشي
ترسم كه چو پرده از ميان بردارند
خوار و خجل و زارو پشيمان باشي
آن دل كه بديدنش ز غم خون شد ورفت
وز ديده خون گرفته بيرون شد ورفت
روزي به هواي عشق سيري مي كرد
ليلي صفتي بديد و مجنون شد ورفت
از بهر فساد و جنگ جمعي مردم
كردند بكوي گمرهي خود را گم
در مدرسه هر علم كه آموخته اند
في القبر يضرهم و لاينفعهم
منابع
1 -اعيان الشيعه ، ج 6 ، ص 174 ، چ دار التعارف للمطبوعات. بيروت 1403 ه . ق.
2 -روضات الجنات ، ج 3 ، ص 224 ، چ اول، الدار الاسلاميه ، بيروت 1411 ه . ق.
3- مقدمه منشات ميبدي ، چ نقطه، دفتر نشر ميراث مكتوب ، 1376 ه . ش..
4 -احياء الداثر من القرن العاشر (طبقات اعلام الشيعه)، ص 74 ، چ دوم، اسماعيليان. قم.
5 -تاريخ صوفي و صوفيگري، ج 2 ، ص 940 ، چ اول، انتشارات حر، قم 1376 ه . ش.
6 -روضات الجنات، ج 3 ، ص 224 ، چ اول، الدار الاسلاميه، بيروت 1411 ه . ق.
7 -نگاه كنيد به سبكشناسي ملك الشعراي بهار، ج 3 ، ص 224 ، چ ششم، اميركبير تهران، 1370 ه . ش.
8 -تكمله الاخبار، ص 44 .
9 -تاريخ ادبيات ايران از صفويه تا عصر حاضر، ص 67 ، چ دوم، انتشارات مرواريد تهران 1375 .
10 -فرهنگ سخنوران، تأليف دكتر ع خيامپور، ص 568 ، چ اول، تبريز، 1340 ه . ش.
11 -اعيان الشيعه، ج 6 ، ص 714 ، چ دار التعارف للمطبوعات، بيروت، 1403 ه . ق.
12 -الاعلام، ج 2 ، ص 260 ، چ دار العلم للملايين، بيروت، 1986 م
|
