سلطون رشيد ( = سلطان رشيد )
ميبديان مزار امام عارف ابوالفضل رشيدالدين را در جايگاه گنبد "سلطان رشيد" ميدانند. "سلطان رشيد" نام گنبد بلند و باشكوهي
بود كه به گفته شاهدان عيني تا 50 سال پيش در مجموعه بناهاي فرسوده محوطه "نقاره خانه" ميبد در عرصه اي به وسعت 8000 مترمربع برپابوده است.
امروزه ديگر بنايي (و يا حتي بازمانده يا مخروبه اي از آن) بانام سلطان رشيد يا سلطون رشيد در ميبد وجود ندارد، چرا كه باقيمانده بناي مذكور كه ستون و محراب رفيعي بود بابيخردي دست اندركاران وباقدرت بولدوزر از ميان برداشته شد. نگارنده كتاب "يادگارهاي يزد"، در توصيف اين ستون ومحراب رفيع مينويسد:
"در نزديكي و روبروي قلعه يك بدنه بناي قديمي قرار دارد كه بنا به اظهار مردم محل مزاري بوده . ظاهر آن نيز همين حكم را مي كند . همين قسمت بازمانده شباهت تام و تمام به چند بقعه تاريخي و مرتفع يزد و ابرقو و مروست دارد كه همه مزار بزرگان و از آثار قرون هفتم و هشتم هجري است .
بلندي بدنه باقي مانده كه قسمت سردر ورودي است هشت متر است و از قسمت داخل سفيد كاري بوده و مختصري از تزئينات و رنگ آميزي قديم آن نيز باقي است ."
تصويري از محراب سلطان رشيد
سالخوردگاني كه شاهد تخريبهاي تدريجي و كندوكوبهاي محوطه نقاره خانه وسلطان رشيد بوده اند ميگويند در اين محوطه صدها قبرقديمي ويران شد كه بارها هنگام تخريب اين گورها علاوه بر جسد مردگان به اشيايي از قبيل تابوتهاي منقش به خطوط كوفي و كوزه هاي بسيار ظريف و كاسه هايي در زير پايه تابوتها برخورد كرده اند (خوشبختانه هنوز برخي از آنها نزد اشخاص علاقمند و موسسات فرهنگي ميبد نگهداري ميشوند)
علاوه بر گورهاي سطحي و كم عمق ،تعدادي گورهاي سردابه اي نيز در بوكن هاي اين محوطه ايجاد شده است كه باراهروههايي به سطح زمين ارتباط داشته است و هنوز در زيرزمينهاي محوطه قابل كاوش است. چنانكه پس از تخريبهاي سالهاي اخير، گاهي هنگام كندن چاه بطور اتفاقي به آن سردابه ها برخورده اند و شاهدان عيني ميگويند علاوه بر اجساد متوفيان اشيايي نيز در آن گورها ديده اند كه برخي از آنها دردست است.
علاوه بر واقعيات عيني يادشده ،اين محوطه تاريخي در فرهنگ مردم ميبد و روايات اساطيري محلي نيز اهميت ويژه اي دارد. چنانكه گفته اند درروزگار قديم همواره مشايخ و بزرگاني ازاطراف واكناف عالم براي زيارت سلطان رشيد به ميبد مي آمدند. يك روايت اسطوره اي حاكي از آن است كه: روزگاري كه ميبد در كنار درياي خشك شده اي قرار داشت ،كساني از بلخ و بخارا روي آب تا ميبد براي زيارت ميآمده و حتي مردگاني را براي خاك سپاري به محوطه سلطان رشيد ميآورده اند
همانگونه كه محقق ارجمند آقاي ايرج افشار نيز يادآور شده اند، در خاك يزد شواهد چندي حاكي از آنست كه مردم به خانقاه يا بقاعي كه مزار مشايخ بزرگ عرفاني در آن باشد، "سلطان" ميگويند. هم اكنون نيز "سلطان شيخداد" در يكي از محلات شهر يزد، مزار شيخ دادا محمد عارف بزرگ قرن 7 يزد ونيز "سلطان بندرآباد" مجموعه خانقاه و مزار تني چند از عرفاي قرن 8 و9 و "سلطان اشكذر" مزار يكي از عرفا است.
بنابراين نام "سلطان رشيد" و گنبدي با سبك معماري قرن 6 و شهرت و باور مردم را ميتوان از قراين قابل توجه وجود مزار رشيدالدين دانست.
